Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου 2012

«Και στα Χριστούγεννα ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ»


                                              ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
            ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΠΑΡΑΤΑΞΗ «ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ-ΝΕΑ ΔΡΑΜΑ»

                                 «Και στα Χριστούγεννα ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ»

                      Σάββατο 1  μέχρι Δευτέρα 10 Δεκεμβρίου 2012
              Στα γραφεία της παράταξης (Σκρα 1 και Βεργίνας γωνία) 
 Από τις 12 το πρωί μέχρι τις 2 το μεσημέρι και από τις 6 μέχρι τις 8 το απόγευμα


Στο πλαίσιο της κοινωνικής της ευθύνης η παράταξή μας «Νέα Εποχή-Νέα Δράμα» αναλαμβάνει νέα δράση με τίτλο «Και στα Χριστούγεννα ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ». Η νέα αυτή πρωτοβουλία ξεκινάει το Σάββατο 1 Δεκεμβρίου στις 11:30 το πρωί στον πεζόδρομο απέναντι από τα γραφεία της παράταξης, στη διασταύρωση των οδών Σκρα 1 και Βεργίνας και αφορά στη συγκέντρωση χριστουγεννιάτικων δώρων, παιχνιδιών, βιβλίων αλλά και τροφίμων.
Με αφορμή το γεγονός αυτό ο Υποψήφιος Δήμαρχος Δράμας Γρηγόρης Παπαεμμανουήλ δήλωσε:
«Η παράταξή μας πιστή στο σύνθημα ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ διοργανώνει αυτή τη νέα δράση με τίτλο ‘Και στα Χριστούγεννα ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ’. Είναι μια δράση, σε συνέχεια των άλλων δύο επιτυχημένων δράσεων που διοργανώσαμε το Σεπτέμβριο με τη συγκέντρωση σχολικών ειδών και τον Οκτώβριο με τη συγκέντρωση χειμερινών ειδών. Είναι μια δράση η οποία υλοποιείται μετά από πρόταση των εθελοντών που μας στηρίζουν και θέλω να τους ευχαριστήσω για όλα όσα έχουν προσφέρει αλλά και συνεχίζουν να προσφέρουν. Οι εθελοντές μας δίνουν το καλύτερο παράδειγμα και μας δείχνουν το δρόμο της προσφοράς. Στόχος μας είναι να συγκεντρώσουμε χριστουγεννιάτικα δώρα, παιχνίδια, βιβλία αλλά και τρόφιμα ούτως ώστε να ανακουφίσουμε συμπολίτες μας που ταλαιπωρούνται. Ο τρόπος που δρούμε είναι διακριτικός και βασίζεται στο σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Γνωστοποιούμε απλά τη δράση μας για να ευαισθητοποιήσουμε όσο το δυνατό περισσότερους συνδημότες μας. Μόνο με την κοινωνική αλληλεγγύη θα πετύχουμε να κρατήσουμε την κοινωνία μας δεμένη και ενωμένη».
Η δράση της παράταξης θα ξεκινήσει το Σάββατο 1 Δεκεμβρίου και θα ολοκληρωθεί τη Δευτέρα 10 Δεκεμβρίου. Το σημείο συγκέντρωσης θα είναι όπως και τις άλλες φορές ο πεζόδρομος απέναντι από τα γραφεία της παράταξης «Νέα Εποχή-Νέα Δράμα» και οι ώρες συγκέντρωσης από τις 12 μέχρι τις 2 το μεσημέρι και από τις 6 μέχρι τις 8 το απόγευμα.

Για τη δράση «Και στα Χριστούγεννα ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ» θα δοθεί συνέντευξη από τον Υποψήφιο Δήμαρχο Γρηγόρη Παπαεμμανουήλ και τους εθελοντές, το Σάββατο 1 Δεκεμβρίου 2012 στις 11:30 το πρωί στον πεζόδρομο απέναντι από τα γραφεία της παράταξης «Νέα Εποχή-Νέα Δράμα».     

Τετάρτη, 28 Νοεμβρίου 2012

Έκτακτο Δελτίο Καιρικών Φαινομένων από την ΕΜΥ



 Έκτακτο Δελτίο Καιρικών Φαινομένων από την ΕΜΥ

      Σύμφωνα με έκτακτο δελτίο καιρικών φαινομένων της ΕΜΥ βροχές και καταιγίδες, κατά τόπους ισχυρές, θα πλήξουν την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας άρα και της Δράμας, σήμερα κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες αλλά και αύριο το πρωί.
     Γνωστοποιώ αυτό το γεγονός στους συμπολίτες μου γιατί πρόσφατα  μετά από μια θεομηνία στην πόλη της Δράμας παρουσίαστηκαν πολύ σοβαρά προβλήματα κυρίως σε καταστήματα της οδού Ηπείρου αλλά και των παραπλεύρων οδών. 
      Θέλω να εφιστήσω την προσοχή των δραμινών που βρίσκονται κοντά σε φρεάτια που τυχόν παρουσιάσουν πρόβλημα με την απορρόφηση των υδάτων σε περίπτωση έντονης βροχόπτωσης να επικοινωνήσουν με την αρμόδια υπηρεσία της ΔΕΥΑΔ στο τηλέφωνο 2521022625 και 2521022380.
      Ας ελπίσουμε ότι όλα θα πάνε καλά και δε θα έχουμε καταστροφές. 


Γρηγόρης Παπαεμμανουήλ
Υποψήφιος Δήμαρχος Δράμας

 

Τρίτη, 27 Νοεμβρίου 2012

12η Συνάντηση Βυζαντινών Χορωδιών Δράμας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΧΟΡΩΔΙΑ «ΟΙ ΔΟΜΕΣΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ»
     
 12η Συνάντηση Βυζαντινών Χορωδιών Δράμας
      Ιερός Ναός Αγίων Δώδεκα Αποστόλων Δράμας
          Τρίτη 4 Δεκεμβρίου 2012, Ώρα 7 μ.μ


            Μετά από ένα χρόνο απουσίας λόγω της αδιαφορίας και της εκδικητικότητας της δημοτικής αρχής, τα μέλη της Βυζαντινής Χορωδίας «ΟΙ ΔΟΜΕΣΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ» μας καλούν να βιώσουμε μία ακόμη βραδιά πανδαισίας εκκλησιαστικής μουσικής στην 12η Συνάντηση Βυζαντινών Χορωδιών Δράμας.
            Για δωδέκατη λοιπόν χρονιά, «ΟΙ ΔΟΜΕΣΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ» διοργανώνουν την Τρίτη 4 Δεκεμβρίου 2012 στις 7 μμ στον Ιερό Ναό των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων Δράμας, εκδήλωση μνήμης και τιμής προς την πολιούχο και προστάτιδα της πόλεως της Δράμας Μεγαλομάρτυρος Αγίας Βαρβάρας. Φετινοί καλεσμένοι, ο Βυζαντινός Χορός του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης με Χοράρχη τον Πέτρο Παπαεμμανουήλ, και ο Βυζαντινός Χορός «Φιλαθωνίται» με Χοράρχη τον Δημήτριο Μανούση.
            Η Συνάντηση Βυζαντινών Χορωδιών είναι ένας θεσμός όχι μόνο για τους λάτρεις της θείας Τέχνης του Δαμασκηνού, όπως λέγεται η Βυζαντινή Μουσική. Είναι ένας θεσμός για τους φιλόμουσους της Δράμας και της ευρύτερης περιοχής. Είναι ένας θεσμός για τη Δράμα! Ένας θεσμός που καθιέρωσε το μεράκι και η αγάπη των χοραρχών και των μελών της βυζαντινής χορωδίας μας αλλά και η μεγάλη ανταπόκριση των δραμινών που από το 1996 στηρίζουν αυτές τις προσπάθειες.
            Το πρόγραμμα που θα συμπληρώσει η Βυζαντινή Χορωδία «ΟΙ ΔΟΜΕΣΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ» με χοράρχη τον Γρηγόρη Παπαεμμανουήλ, θα περιλαμβάνει  ύμνους από την ακολουθία της Αγίας Βαρβάρας και από την περίοδο των εορτών του δωδεκαημέρου, ύμνους της βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου και ύμνους σύγχρονων δασκάλων και συνθετών.  
            Αξίζει να σημειωθεί ότι «ΟΙ ΔΟΜΕΣΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ» που φέτος συμπληρώνουν 16 χρόνια συνεχούς και έντονης δημιουργικής παρουσίας στα πολιτιστικά, πνευματικά και κοινωνικά δρώμενα του τόπου, είχαν μια πολύ επιτυχημένη χρονιά που σημαδεύτηκε από τη συμμετοχή της σε πολλές εκδηλώσεις λατρευτικού και πολιτιστικού περιεχομένου εντός και εκτός Ελλάδας, με κορυφαία τη συμμετοχή της στις πανηγυρικές εκδηλώσεις στην Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννη της Ρίλα Βουλγαρίας.
           


Δευτέρα, 19 Νοεμβρίου 2012

Η ανακοίνωσή μας στο συνέδριο



Η ανακοίνωση των Γρηγόρη και Πέτρου Παπαεμμανουήλ στο Συνέδριο για τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Δράμας που έγινε στη Δράμα (16,17,18 Νοεμβρίου 2012)
 
http://www.youtube.com/watch?v=IUcqwzRVEnU 
Δείτε την ανακοίνωση στο youtube
«Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ»

Γενικά
Με τον όρο δημοτικό τραγούδι αναφερόμαστε στην ανώνυμη λαϊκή προφορική δημιουργία[1] που αναπτύσσεται στο τρίπτυχο ποίηση – μελωδία - κίνηση[2] και μεταφέρεται, μέσω της προφορικής παράδοσης, από στόμα σε στόμα, στις επόμενες γενιές. Με τον τρόπο αυτό ο άνθρωπος εκδηλώνει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του εσωτερικού του κόσμου, αποτυπώνει τα γεγονότα και τα προβάλλει στον εξωτερικό κόσμο, δίνοντας στα στιχουργήματα αυτά ψυχή από τη δική του ψυχή. Ως πολιτισμικό φαινόμενο, αφορά την οποιαδήποτε τοπική κοινωνία τόσο στο σύνολό της, όσο και το κάθε μέλος της χωριστά, σε όλη τη διαδρομή της ζωής από τη γέννηση έως και το θάνατό του, καθώς τον υποδέχεται με τα νανουρίσματα και τον αποχαιρετά με τα μοιρολόγια.

Η Δημοτική ποίηση, σμιλεμένη μέσα  στο μακραίωνο τραγούδισμά της, ενσωματώνει και περικλείει κοινωνικές αξίες, αντιλήψεις για τον απάνω και τον κάτω κόσμο, τη φύση και το μεταφυσικό, τον πόνο και τη χαρά, τον έρωτα και την αγάπη, τη ζωή και το θάνατο, τον πόλεμο και τις ηρωικές πράξεις, την ξενιτιά και το γυρισμό, τον κόσμο και το σύμπαν, την ιστορία και τη μυθολογία[3]. Λειτουργεί παιδευτικά και ενισχυτικά όσον αφορά στην πολιτιστική ταυτότητα, στη γλώσσα, στην ψυχαγωγία και στην καλλιτεχνική έκφραση, διατηρώντας και διαχειρίζοντας την ιστορική μνήμη[4].

Τα δημοτικά τραγούδια, ως ποίηση και μέλος, είναι αναμφίβολα καρπός ενός φυσικού μουσικοποιητικού ταλέντου, αυθόρμητου και άσχετου με κάθε παιδεία[5]. Έτσι δημιουργός μπορεί να είναι ένας βοσκός, ένας εργάτης, ένας τεχνίτης, μια γιαγιά, που δεν τον ενδιαφέρει διόλου να αποδείξει το ποιητικό του ταλέντο, παρά μονάχα να ικανοποιήσει μια εσωτερική του ανάγκη[6].

Ο Φώτης Κόντογλου μιλώντας για την αξία των δημοτικών τραγουδιών έλεγε χαρακτηριστικά: «Σ’ αυτά τα τραγούδια βλέπομεν μίαν αλήθειαν και μίαν εντέλειαν που δε τη συναντάμε στους σπουδαγμένους ποιητάδες με τα πολύπλοκα εργαλεία τους. Και τ’ αξιωθήκανε αυτό οι τσομπαναρέοι και οι ψαράδες, από την απλότητα που είχανε και  τους έκανε να μη βλέπουνε θολά και ταραγμένα τον κόσμο του Θεού».

Όπως, για οποιοδήποτε γεγονός και οποιαδήποτε κατάσταση που απασχολούσε την τοπική κοινωνία ενεργοποιούνταν η ομάδα ή το άτομο που ξεχώριζε για την έφεσή του να «σκαρώνει» τραγούδια, έτσι και κατά την πολυκύμαντη περίοδο του Μακεδονικού αγώνα οι ομάδες και τα άτομα αυτά δεν έμειναν ανενεργά. Ύστερα από κάποιο γεγονός, ή μάχη, ή ηρωικό ανδραγάθημα αποτύπωναν με λόγο έμμετρο μουσικοποιητικό τα συμβάντα. Μπορεί να μη διέθεταν τη τεχνογνωσία των ιστορικών, διέθεταν, όμως, το βίωμα καθιστώντας τους εαυτούς τους ζωντανή μαρτυρία και ζώσα παράδοση του τόπου τους.

Πέρα από την οποιαδήποτε πολιτιστική τους αξία τα δημοτικά τραγούδια συμβάλλουν και στην ενημέρωση του λαού. Είναι γνωστό ότι μέχρι και την περίοδο εκείνη, που τα Μ.Μ.Ε (ραδιόφωνο και εφημερίδες) δε διέθεταν τη σημερινή ταχύτητα, το δημοτικό τραγούδι λειτουργεί και ως μέσο έγκυρης  πληροφόρησης.

Την περίοδο Απριλίου – Σεπτεμβρίου 2010 πραγματοποιήσαμε επιτόπιες έρευνες στα χωριά του Φαλακρού, του Μενοικίου και του Παγγαίου με σκοπό τη καταγραφή τραγουδιών του Μακεδονικού αγώνα. Μία έρευνα που είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα το 2003 και τελικώς ολοκληρώθηκε την παραπάνω περίοδο με την έκδοση τους σε ηχητική ψηφιακή μορφή. Περιδιαβαίνοντας, λοιπόν, τις παραπάνω περιοχές ανακαλύψαμε θαμμένους θησαυρούς.  Μουσικά διαμάντια. Και την καταγραφή της ιστορίας του τόπου μας, όπως αυτή διατυπώθηκε από τους απλούς – ντόπιους κατοίκους των περιοχών.

Αγωνιστές όπως ο Άρμεν Κούπτσιος από το Βώλακα, Ο Δημήτριος Γκογκολάκης - ή Καπετάν Μητρούσης όπως είναι ευρέως γνωστός - από τις Σέρρες, ο Βασίλειος Τζοβαλτζής από το Ροδολίβος, ο Καπετάν Ζιάκας από την Καστοριά, ο Καπετάν Γιαγκλής από τη Χαλκιδική και τόσοι άλλοι, αποτέλεσαν τη θεματολογία της ανώνυμης λαϊκής δημιουργίας  την εποχή εκείνη. Το τραγούδισμά τους, έως και σήμερα, διατηρεί την ιστορική τους μνήμη ζωντανή προβάλλοντάς τους ως παραδείγματα υπεράσπισης της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας. 

Προσεγγίζοντας, όμως, τα τραγούδια αυτά μουσικολογικά καταλήγουμε σε διαπιστώσεις που αφορούν στις καταβολές και επιρροές της μουσικής παράδοσης της περιοχής, που είναι γεμάτη από αρχέτυπα στοιχεία . Και αυτό τεκμηριώνεται από τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνται, τα ρυθμικά σχήματα, τους πόδες και τα μελωδικά μοτίβα.

Μουσικά όργανα

Ο άσκαυλος (η γκάιντα), η λύρα και τα κρουστά, που αποτελούν τα κύρια όργανα της μουσικής παράδοσης του τόπου μας, ήταν όργανα που χρησιμοποιούνταν και στην αρχαία Ελλάδα[7]. Η ζυγιά «άσκαυλος - κρουστά», που αποτελεί τη βασικότερη οργανοπαιξία στα υπαίθρια πανηγύρια των αρχαίων Ελλήνων και κυριαρχεί στις λατρευτικές πράξεις προς τιμήν του Θεού Διονύσου[8], αποτελούν και τη ζυγιά της ζώσας μουσικής παράδοσης των χωριών Καλής Βρύσης, Μικρόπολης και Βώλακα.
Σύμφωνα με τις πηγές, τόσο φιλολογικές όσο και εικονογραφικές, ο άσκαυλος εμφανίζεται στην Ελλάδα στα μέσα του 2ου π.Χ αιώνα[9]. Έρχεται από την εγγύς ανατολή και εδραιώνεται στην ελληνική μουσική πραγματικότητα, εκτοπίζοντας σε πολλές περιπτώσεις τον αυλό, που η ύπαρξή του μαρτυρείται από τον 8ο π.Χ. αιώνα[10].
Φαίνεται πως συνιστούσε όργανο της κατώτατης κοινωνικής διαστρωμάτωσης, καθώς οι μαρτυρίες που διαθέτουμε, σαφείς μεν, πενιχρές και περιορισμένες όμως, αφορούν σε συγκεκριμένες εορταστικές τελετουργίες και εκδηλώσεις.

Η λύρα, που η ύπαρξή της μαρτυρείται από τον Μινωικό και Μυκηναϊκό πολιτισμό, γεγονός που προοιωνίζει την κυριαρχία της στην κλασική Ελλάδα[11], κυριαρχεί και στη μουσική παράδοση των χωριών Πύργων, Πετρούσας, Ξηροποτάμου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η λύρα ήταν το «εθνικό όργανο» της ελληνικής αρχαιότητας, το όργανο του μαθητή αλλά και του εραστή της τέχνης της μουσικής[12]. Ό,τι είναι σήμερα το πιάνο για την εκμάθηση της δυτικής – ευρωπαϊκής μουσικής και το κανονάκι για την εκμάθηση της βυζαντινής μουσικής, ήταν η λύρα για την εκμάθηση της μουσικής στην αρχαία Ελλάδα. Βέβαια, τη συνέχιση του οργάνου από την αρχαιότητα ως τις ημέρες μας, μόνο η ονομασία της τη φανερώνει, καθώς διαθέτουμε μαρτυρίες για το διαφορετικό τρόπο κατασκευής (από όστρακο χελώνας στην αρχαία Ελλάδα), τον αριθμό των χορδών (σύμφωνα με ορισμένους συγγραφείς είχε τρεις, κατ’ άλλους τέσσερις και κατ’ άλλους επτά) και τέλος τον τρόπο που παίζονταν και κρατιόταν από τους λυριστές[13]. Μαρτυρίες για τη σημερινή μορφή της αχλαδόσχημης λύρας ανιχνεύονται σε μία αναφορά του Πέρση Ibn Kurdadhbih (Ιμπν Κουρνταντμπίχ) προς το χαλίφη Al-Mutamid για τα μουσικά όργανα των Βυζαντινών, στο τέλος του 10ου αιώνα[14].

Η ονομασία του νταχαρέ στην αρχαιοελληνική λογοτεχνία και τέχνη είναι τύμπανο και δεν υπάρχουν σαφείς μαρτυρίες πριν από τον 5ο π.Χ. αιώνα[15]. Στα βυζαντινά και μεταβυζαντινά χρόνια το συναντάμε με τις ονομασίες πληθία και σείστρον, ενώ η σημερινή πανελλήνια ονομασία του είναι ντέφι, με εξαίρεση τη Θράκη και τη Μακεδονία που το ονομάζουν νταϊρέ ή νταχαρέ[16]. Εισήχθη σίγουρα από την Ανατολή, όπου τύμπανα παρόμοιου σχήματος βρίσκονταν σε αδιάκοπη χρήση από το 2000 π.Χ. περίπου[17]. Σύμφωνα, πάντως, με τις περιγραφές των πηγών και τις πληροφορίες που αντλούμε για τον τρόπο κατασκευής, ο νταχαρές είναι η συνέχεια του αρχαιοελληνικού τύμπανου. Η θέση αυτή ενισχύεται αν λάβουμε υπόψη μας ότι το μεμβρανόφωνο αυτό όργανο διατηρεί μέχρι και σήμερα μια κατ’ αποκλειστικότητα σχέση με τους άσκαυλους και τις λύρες της περιοχής σε διάφορα μουσικά δρώμενα και τελετές[18].

Ρυθμός – Πόδες

Ο χώρος της Μακεδονίας δεν είναι μόνο ο πλουσιότερος τόπος σε ρυθμούς και ρυθμικά σχήματα, αλλά ο τόπος που συναντά κανείς τους πιο σπάνιους και αρχετυπικούς ρυθμούς, όχι μόνο στη δημοτική μουσική παράδοση, αλλά και σε όλα τα υπόλοιπα μουσικά ιδιώματα. Και όλοι οι ρυθμοί σχετίζονται με τα γένη της αρχαιοελληνικής ρυθμοποιίας.   

Το θέμα του ρυθμού απασχόλησε τους μουσικούς και μουσικοφιλοσόφους από την αρχαία Ελλάδα ακόμη. Ο Αριστείδης Κοϊντιλιανός στην πραγματεία του «περί μουσικής» ορίζει ότι ρυθμός είναι το σύστημα των χρονικών αξιών που τοποθετούνται με μια συγκεκριμένη τάξη.

Η κύρια ρυθμική μονάδα ήταν ο «Πους»[19] που αποτελείται από δύο ή περισσότερες συλλαβές ή χρόνους. Οι χρόνοι ή συλλαβές μπορούν να συνδυαστούν κατά τον Βάκχειο με τέσσερις τρόπους:
α) Βραχύς με βραχύ (υυ), β) μακρός με μαρκό (_ _) γ) μακρός με βραχύ (_υ) και δ) άλογος με μακρό (1/2 _)[20].

Στη σημερινή ορολογία της μουσικής ο «Πους» είναι ταυτόσημη έννοια με το μέτρο. Ένας πόδας, ή ένα μέτρο, αποτελείται τουλάχιστον από δύο συλλαβές ή δύο χρόνους. Σε κάθε πόδα – μέτρο διακρίνουμε δύο μέρη, τη θέση και την άρση. Ανάλογα με τη χρονική αξία των συλλαβών (ή σήμερα των φθογγοσήμων) και τον μεταξύ τους συνδυασμό ομαδοποιούνται σε ρυθμικά γένη. Έτσι έχουμε:
-       Δακτυλικό: με λόγο  2:2  δηλ  _υυ
-       Ιαμβικό: με λόγο  2:1  δηλ. 
-       Επίτριτο: με λόγο 4:3 δηλ. _ _ υυυ
-       Παιωνικό: με λόγο  3:2  δηλ.  υυυ_[21]

Η σχέση αυτή των συλλαβών μέσα στον πόδα μπορεί να μεταβάλλεται και έτσι δημιουργούνται διάφορα είδη ποδών για κάθε γένος[22]. Ενδεικτικά αναφέρουμε: Ηγεμών ή Πυρρίχη, δάκτυλος, ανάπαιστος, αμφίβραχυς, σπονδείος, ίαμβος, τροχαίος, βακχείος, επίτριτος κ.α.

Κάνοντας την αντιστοίχηση των λόγων των αρχαίων ελληνικών ποδών με τη σύγχρονη ρυθμοποιΐα μπορούμε να πούμε ότι το δακτυλικό γένος αντιστοιχεί με 2/4, το ιαμβικό με 3/4, το είδος των επίτριτων με 7/8 και το παιωνικό με 5/4 ή 5/8[23].

Από τις καταγραφές που πραγματοποιήσαμε τα περισσότερα τραγούδια ανήκουν στο δακτυλικό γένος, 2 στο ιαμβικό (Μητρούσης και Άρμεν)  και 3 στο είδος των Β’ επίτριτων (Ο ήλιος εβασίλεψε της Καλής Βρύσης, Οι Μακεδόνες Έλληνες και Δε λαλείς καημένο αηδόνι).

Μελωδία

Για τα μελωδικά σχήματα της αρχαίας ελληνικής μουσικής και τη σχέση τους με τη ζώσα μουσική παράδοση του τόπου μας δεν μπορούμε να μιλήσουμε με ασφάλεια, καθώς από τις πηγές σώζονται μόνο ορισμένα σπαράγματα. Από αυτά μπορούμε να αντλήσουμε γενικές πληροφορίες που αφορούν στη μορφολογία της μελωδίας όπως, για το αν η μουσική διαθέτει τονικό κέντρο, ποιοι αρμονικοί φθόγγοι μπορούν να συνηχούν σε μία μουσική φράση, κατά πόσο η κίνηση της μελωδίας έχει ανοδική ή καθοδική πορεία και κατά πόσο η κίνηση αυτή γίνεται μεταξύ παρακείμενων βαθμίδων της κλίμακας ή μεγαλύτερων διαστημάτων, δηλ. διαβατικά ή υπερβατά[24].

Μπορούμε, όμως, να μιλήσουμε για το ήθος της μελωδίας και τη σχέση της με τη βυζαντινή μουσική. Όλες οι καταγραφές μας, εκτός από το τραγούδι του «Παύλου Μελά» που είναι σε ήχο πλ. Δ’ και το τραγούδι «Μια γαλάζια περιστέρα» σε ήχο Β΄ όπως το τραγουδάνε στη Μικρόπολη, όλα τα υπόλοιπα είναι σε ήχο Α΄ και πλ. του Α΄. Και δεν είναι τυχαία η επιλογή του ήχου για τη μουσική επένδυση των λαϊκών στιχουργημάτων. Σύμφωνα με τα θεωρητικά της βυζαντινής μουσικής ορισμένες μελωδίες του πλ. Α’ εκφράζουν τη συστολή[25].

Ο Χρύσανθος Μαδυτινός, στο σύγγραμμά του Μέγα Θεωρητικό της μουσικής, χαρακτηρίζει το ήθος του πλ. Α΄ ως «φιλοίκτιρμον» και «θρηνώδες[26]», ανάλογα με το είδος της μελωδίας και την κίνησή της. Όταν, λοιπόν, η μελωδία κινείται στην ψηλή περιοχή και έχει την 6η βαθμίδα της κλίμακας χαμηλωμένη (δηλ. το φθόγγο Ζω με ύφεση) τότε το μέλος αποκτά τέτοιο ήθος.

Για το ήθος, όμως, της μελωδίας και του ρυθμού μίλησαν εκτενέστατα και στην αρχαία Ελλάδα, δίνοντας μάλιστα ιδιαίτερη έμφαση στα κεφάλαιά του από τα πρώτα στάδια εκμάθησης της μουσικής. Η αρμονία, το γένος, ο ρυθμός και η χρονική αγωγή μιας μουσικής σύνθεσης είχαν και έχουν φυσικά συγκεκριμένο ρόλο να διαδραματίσουν στην ψυχοσύνθεση του μαθητή ή ακροατή επιδρώντας σε αυτήν συναισθηματικά[27].

Η σχέση της μουσικής παράδοσης του τόπου μας με τη βυζαντινή μουσική δεν περιορίζεται μόνο στην αντιστοίχηση της οκταηχίας και στον εντοπισμό του ήθους των μελωδιών. Η μελισματικότητα των συλλαβών και τα στολίδια που αποκτά η μελωδία στην πλοκή της, αποκαλύπτει ακόμα έναν κοινό τόπο ανάμεσα στο εκκλησιαστικό και κοσμικό μέλος. Η προσθήκη κάποιων ασήμαντων συλλαβών μέσα στη λέξη όπως, νι - χι – νε - να κ.τ.λ, όπως για παράδειγμα «Οι τα χεε –νεε-ρου» στο Χερουβικό ύμνο ή η προσθήκη λέξεων και φράσεων στα δημοτικά τραγούδια, όπως, το «ωφ, αμάν» στο τραγούδι Μητρούσης Καπετάνιος και «σεβντή μ’ αμάν» στο Μια Γαλάζια περιστέρα  έχουν την ίδια λειτουργία και τον ίδιο σκοπό. Να επεκτείνουν, να επιμηκύνουν τη μελωδία. Το εκκλησιαστικό βυζαντινό μέλος τα ονομάζει ηχήματα, ή κρατήματα[28], ενώ το δημοτικό τραγούδι τσακίσματα[29]. Τον ίδιο σκοπό εξυπηρετούν φαινόμενα αναδίπλωσης των λέξεων. Έτσι, ακούμε στο Χερουβικό ύμνο «εικονιιιι - εικονίζοντες» και στο δημοτικό τραγούδι Δε λαλείς καημένο αηδόνι, «να ξυπνηηη – ξυπνήσεις τον υγιό μου».

Τα τραγούδια

Το τραγούδι του Άρμεν

Πρόκειται για τραγούδι με καταγωγή από το Βώλακα της Δράμας σε ήχο πλ. Α΄ και ρυθμό τρίσημο. Σύμφωνα με ορισμένες μαρτυρίες των γεροντότερων, η μελωδία προέρχεται από τη Χωριστή Δράμας, μια περιοχή με έντονη δυτικότροπη μουσική παράδοση. Το τριμερές μέτρο του τραγουδιού με αυτόν τον τονισμό («βιενέζικο βαλσάκι») φαίνεται πως ενισχύει τις παραπάνω μαρτυρίες, που θέλουν τη μελωδία να έλκει την καταγωγή της από τη Χωριστή, καθώς το τριμερές μέτρο, με τον συγκεκριμένο τονισμό  είναι δυτικότροπη επιρροή και απουσιάζει όχι μόνο από την ντόπια μουσική παράδοση της γύρω περιοχής, αλλά και από ολόκληρη την παραδοσιακή-δημοτική μουσική της Ελληνικής επικράτειας. Οι ελάχιστες περιπτώσεις τρίσημου ρυθμού, κυρίως σε τραγούδια των Μικρασιατικών παραλίων, είναι περιπτώσεις παρόμοιων επιρροών. Η ζωντανή και ακμάζουσα, όμως,  μουσική παράδοση του Βώλακα, ενέταξε τη μελωδία στις τάξεις του, δημιούργησε στίχο κατάλληλο για να τιμήσει το Μακεδονομάχο ήρωα του χωριού και το απέδωσε με το μουσικό ιδίωμα που χαρακτηρίζει τα τραγούδια του Βώλακα, τη συνηχητική μελωδική γραμμή, το γνωστό ισοκράτημα, καθιστώντας το ήθος του τραγουδιού θρηνώδες. Η συνοδεία του ισοκρατήματος στις μελωδίες του Βώλακα δίνουν το ερέθισμα σε ορισμένους μουσικολόγους και μουσικοδίφες να μιλήσουν για επιρροή του Βωλακιώτικου τραγουδιού από το βυζαντινό εκκλησιαστικό μέλος και το ηπειρώτικο τραγούδι. 

Από τις αρχές και μέχρι το α’ τέταρτο του β’ μισού του 19ου αιώνα παρατηρήθηκαν διάφορες μετακινήσεις πληθυσμών προς την περιοχή του Φαλακρού, κυρίως από την Ήπειρο[30]. Και όπως ήταν φυσικό στους τόπους μετεγκατάστασής τους, εκτός από το βιός τους, οι πληθυσμοί μετέφεραν και στοιχεία του πολιτισμού τους. Είναι γνωστό ότι το ισοκράτημα αποτελεί τη βασική στηρικτική λειτουργία του βυζαντινού εκκλησιαστικού μέλους. Είναι, όμως, και μια τεχνική που υπάρχει στα πολυφωνικά τραγούδια της Ηπείρου. Και ακολουθεί επακριβώς τους κανόνες της συνηχητικής λειτουργίας που παρατηρείται στο εκκλησιαστικό βυζαντινό μέλος, καθώς εναλλάσεται στη βάση των τετραχόρδων, ανάλογα με την κίνηση της μελωδίας, ενώ κάποιες άλλες φορές κινείται μαζί με τη μελωδία.

Παρατηρώντας ένα σχήμα πολυφωνικής μουσικής της Ηπείρου και έναν εκκλησιαστικό βυζαντινό χορό, μόνο ομοιότητες θα εντοπίσουμε ως προς τη δομή και τη συγκρότησή τους. Όπως στο πολυφωνικό σχήμα, έτσι και στο βυζαντινό χορό οι συμμετέχοντες κατέχουν διακριτούς ρόλους και λειτουργούν με συγκεκριμένο τρόπο. Μόνο ως προς την ονομασία διαφοροποιούνται. Έτσι λοιπόν, διακρίνουμε:
α) Τον Κανονάρχη στο βυζαντινό χορό, τον Ρίχτη στο ηπειρώτικο πολυφωνικό σχήμα. Ο ρόλος τους είναι να ξεκινούν το τροπάριο ή τραγούδι απαγγέλλοντάς το εμμελώς (retsitativo) στην τονική του τροπαρίου ή του  τραγουδιού.
β) Τον Πρωτοψάλτη – Καλοφωνάρη στο βυζαντινό χορό, τον Κλώστη ή Παρτή στο πολυφωνικό σχήμα. Ο ρόλος τους είναι να μελίζουν το τροπάριο – τραγούδι, μόλις ο Κανονάρχης – Ρίχτης τελειώσει την εμμελή απαγγελία.
γ) Τους Ισοκράτες και Χορωδούς που απαντώνται και στα δύο σχήματα, με τις ίδιες ονομασίες και ο ρόλος τους είναι παρόμοιος. Οι Ισοκράτες και στις δύο περιπτώσεις κρατούν την τονική της μελωδίας, με εναλλαγές στη βάση των τετραχόρδων ανάλογα με την κίνηση της μελωδίας, ενώ οι Χορωδοί τραγουδούν – ψάλουν τη μελωδία συνοδεύοντας τον Παρτή ή τον Πρωτοψάλτη.  

Μπορούμε, λοιπόν, να επιχειρηματολογήσουμε με ασφάλεια για τη τραγουδιστική παράδοση του Βώλακα, καθώς αποδεικνύεται σαφέστατα ότι οι καταβολές της εντοπίζονται στο βυζαντινό εκκλησιαστικό μέλος και στην πολυφωνία της Ηπείρου.

Μια Γαλάζια Περιστέρα

Τραγούδι από την Νικήσιανη του Παγγαίου σε ήχο Α΄ δίφωνο (νάος) - από τους αγαπημένους ήχους της Νικήσιανης, καθώς παρατηρείται πληθώρα τραγουδιών σε αυτόν τον ήχο -  και ρυθμό τετράσημο (αργός συρτός), που δεν απουσιάζει από κανένα γλέντι και κανένα πανηγύρι. Πρόκειται για έντεχνο και επεξεργασμένο τραγούδι, καθώς η αναδίπλωση και επανάληψη φράσεων όπως – μια γαλά, μια γαλάζια περιστέρα - με την πρόσθεση του τσακίσματος «σεβντή μ’ αμάν» και την εμφάνιση ιδιαίτερων μελικών τόξων, μαρτυρούν άριστη μουσικοποιητική κατάρτιση του δημιουργού. Για την ερμηνεία του απαιτούνται εξαιρετικής ποιότητας φωνητικά προσόντα, άρτια μουσική κατάρτιση και μακροχρόνια τραγουδιστική εμπειρία.

Η μουσική παράδοση της περιοχής του Παγγαίου είναι διττή. Από τη μια η ζυγιά ζουρνάς – νταούλι, απομεινάρι της μουσικής κληρονομιάς μετά την αποχώρηση των Τούρκων και από την άλλη η Νικησιανιώτικη μπάντα – ορχήστρα αποτελούμενη από κλαρίνο, βιολί, ούτι, λαούτο και κρουστό[31], που είναι και η επικρατέστερη σήμερα, αποτέλεσμα μουσικών αναζητήσεων των μέσων του 20ου αιώνα, για μια πιο έντεχνη έκφραση της λαϊκής παράδοσης. 

Το μέτρο του στίχου ανταποκρίνεται στο βηματισμό του τροχαϊκού οκτασύλλαβου. Το περιεχόμενό του τραγουδιού, αρχικά, παραπέμπει σε τραγούδι της αγάπης και της ξενιτιάς. Σύμφωνα, όμως, με μαρτυρίες ντόπιων κατοίκων[32], πρόκειται για τραγούδι του Μακεδονικού αγώνα. «Η γαλάζια περιστέρα» προτυπώνει την ελληνική σημαία, που πετάει από βουνό σε βουνό, προκειμένου να βρει το ταίρι της, δηλ. τις περιοχές που τελούσαν υπό Τουρκική και Βουλγαρική κατοχή και να τις ενσωματώσει στην κυριαρχία της Ελληνικής επικράτειας. Πρόκειται για τραγούδι με έμμεση και μυστική αναφορά στον πόθο για ελευθερία και ανεξαρτησία, φαινόμενο που συναντιέται και σε τραγούδια για την άλωση της Πόλης. Οι υπόδουλοι Έλληνες έπρεπε να βρουν τρόπο να εκφράσουν τον πόθο τους, χωρίς όμως να γίνουν αντιληπτοί από τον κατακτητή και τον εισβολέα.

Να δεις Γιαγιά
Πρόκειται για τραγούδι της Καλής Βρύσης που ιστορεί τον εντοπισμό, τη σύλληψη και τον απαγχονισμό του Μακεδονομάχου Άρμεν Κούπτσιου[33], σε ήχο πλ. Α΄ και ρυθμό τετράσημο. Λόγος και μέλος - απαλλαγμένα από περίτεχνα μουσικά και φραστικά σχήματα, με τη μελωδία να αναπτύσσεται σε ένα πεντάχορδο - χαρακτηρίζονται για τη λιτότητα και την απλότητά τους, κατορθώνοντας όμως να διεγείρουν μυσταγωγικά αισθήματα, αρμόζοντα στη θυσία.

Ο Άρμεν Κούπτσιος – πράκτορας Γ΄ τάξης[34] και στενός συνεργάτης του Μητροπολίτη Δράμας, και μετέπειτα Σμύρνης[35], Χρυσοστόμου – καταγόταν από το Βώλακα της Δράμας. Ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα, παρά το νεαρό της ηλικίας του, κατά των Τούρκων και των Βουλγάρων, γεγονός που τους εξόργιζε και επιδίωκαν τη σύλληψή του. Τελευταίο του χτύπημα ήταν η δολοφονία επιφανούς Βούλγαρου στην περιοχή της Αλιστράτης, κάτι που προκάλεσε το μένος των κατακτητών. Εντοπίστηκε τυχαία στην πόλη της Δράμας και συνελήφθηκε ύστερα από καταδίωξη, στο Τουρκοχώρι, το σημερινό Μυλοπόταμο, που βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα έξω από την πόλη της Δράμας[36]. Οδηγήθηκε στην κεντρική πλατεία της πόλης, όπου και απαγχονίστηκε  το 1908, προς παραδειγματισμό των υπολοίπων κατοίκων[37]. Σήμερα, σ’ εκείνο το σημείο, υπάρχει το άγαλμά του.



[1] Τ. Καλογερόπολου, Λεξικό της Ελληνικής Μουσικής, Τομ. 2, εκδ. Γιαλελή, Αθήνα 1998, σελ. 68.
[2] Γ. Σπυριδάκη – Σπ. Περιστέρη. Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια, Μουσική Εκλογή, τομ. Γ’, εκδ. Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, Αθήνα 1999, σελ. ε εισαγωγή.
[3] Ε. Ψυχογιού: «Τα Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια. Οι Καταγραφές και η Μελέτη τους», στο Δημοτικά Τραγούδια, Ιστορία – Παράδοση – Ταυτότητα, εκδ. Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα 2008, σσ 33-41, εδώ σ. 33.
[4] Μιρ. Τερζοπούλου: «Ιστορία, Μνήμη και Γεγονότα Τραγούδια» στο Μουσικές της Θράκης, μια Διεπιστημονική Προσέγγιση: Έβρος, εκδ. Σύλλογος οι Φίλοι της Μουσικής, Αθήνα 1999, σσ. 121-155, εδώ σ. 123.
[5] Cl. Fauriel, Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια, εκδοτική επιμέλεια Αλέξης Πολίτης, εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο 2000, σελ. 57. (Εφεξής: Claude Fauriel, Ελληνικά δημοτικά Τραγούδια).
[6] Cl. Fauriel, Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια, σελ 57.
[7] Φ. Ανωγειανάκης, Ελληνικά Λαϊκά Μουσικά Όργανα, εκδ. Μέλισσα, Αθήνα 1991, σ.σ. 198, 256, 132.
[8] Νίκος Παπαχατζής, Ο Διόνυσος στη Παγκόσμια Μυθολογία, Εκδ. Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1989, σελ 133.
[9] «… Έκτοτε, η παρουσία του στον Ελλαδικό χώρο και τον Ελληνισμό της Εγγύς Ανατολής τεκμηριώνεται από πολλές εικονογραφικές και φιλολογικές πηγές, από τις οποίες αναφέρουμε τις πιο σημαντικές: τη μικρογραφία ελληνικού χειρογράφου του 11ου αι., όπως και τη μαρτυρία του Πέρση φιλοσόφου Αβικέννα (Ίμπν Σινά) τον ίδιο αιώνα.» Φ. Ανωγειανάκης, ό. π, σ. 198.
[10] Σόλων Μιχαηλίδης, Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής, Εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2003, σελ. 59. (Εφεξής Σόλων Μιχαηλίδης, Εγκυκλοπαίδεια).
[11]  M.L.West, Αρχαία Ελληνική Μουσική, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 199, σ. 69
[12] Ν. Ξανθούλης, Αριστόξενος, Κλεωνίδης, Ανώνυμος. Η τέχνη της Μουσικής, Εκδ. Δαίδαλος, Αθήνα 2005, σ. 35
[13] Σ. Μιχαηλίδης, Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2003, σ.σ. 192-197.
[14] Φ. Ανωγειανάκης, ό. π, σ. 270.
[15] M.L.West, ό. π, σ. 174.
[16]  Φ.Ανωγειανάκης, ό. π, σελ. 132,133.
[17] C. Sachs, The History of Musical Instruments,  Ν. Υόρκη 1940, σ. 76.
[18] M.L.West, ό. π, σ. 175.

[19] Ο όρος προέρχεται από το βηματισμό στο χορό.
[20] Σ. Μιχαηλίδης, ό. π, σ. 260.
[21] Ν. Ξανθούλης, ό. π, σ. 80.
[22] Σ. Μιχαηλίδης, ό. π, σ. 261.
[23] Ν. Ξανθούλης, ό. π, σ. 81.
[24] M. L. West, ό. π, σ. 265.
[25]  Χρυσάνθου του εκ Μαδύτων, Θεωρητικόν Μέγα της Μουσικής, εκδ. Κουλτούρα, αναστατική έκδοση, σ.159, και Δ. Παναγιωτοπούλου, Θεωρία και πράξιςτης Βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής, εκδ. Ο Σωτήρ, Αθήνα 1997, σ. 211, και Α. Ευθυμιάδη, ΜαθήματαΒυζαντινής Εκκλησιαστικής μουσικής, έκδοσις Δ’, Θεσσασλονίκη 1997, σ. 411.
[26] Χρυσάνθου του εκ Μαδύτων, ό. π, σ.159.
[27] M. L. West, ό. π. σ. 338.
[28] Γρ. Στάθη, Οι Αναγραμματισμοί και τα Μαθήματα της Βυζαντινής Μελοποιίας, εκδ. Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας, Αθήνα 2006, σ. 70.
[29] S. Baud-Bovy, Δοκίμιο για το Ελληνικό Δημοτικό Τραγούδι, εκδ. Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Ναύπλιο 2005, σ. 22.
[30] Θαν. Αναγνώστου – Αχιλ. Βαγενάς, Ο Γύρος της Ελλάδας, Εκδ. Χρήσιμα Βιβλία, Αθήνα 1970, σελ. 191.
[31] Γ. Κωνστάντζος, «Η Μουσική Παράδοση του Παγγαίου και των γύρω Περιοχών, στο cd Τραγούδια του Παγγαίου με το Βαγγέλη Δασκαλούδη, εκδ. Αρχείο Ελληνικής Μουσικής, σ.10.
[32] Η μαρτυρία προέρχεται από το Βαγγέλη Δασκαλούδη σε συνέντευξη που μας παραχώρησε το Καλοκαίρι του 2004 και τηρείται μαγνητοφωνημένη και απομαγνητοφωνημένη στο αρχείο μας.
[33] Η μαρτυρία αυτή τηρείται στο αρχείο μας από συνέντευξη του τραγουδιστή και εμπειροτέχνη της γκάιντας Δημητρίου Κώττα , που μας παραχώρησε τον Ιούνιο του 2010 κατά τη διάρκεια των επιτόπιων ερευνών μας.
[34] Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι, εκδ. University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2008, σ. 28.
[35] Ε. Βασιλείου, Ο Εθνομάρτυρας – Άγιος Μητροπολίτης Δράμας – Σμύρνης Χρυσόστομος, εκδ. Δήμος Δράμας, Δράμα 1995, σ.σ. 26 και 47.
[36] Γ. Αικατερινίδη, Τραγούδια και Μουσικά Όργανα στην Καλή Βρύση Δράμας, εκδ. Κοινότητα Καλής Βρύσης, Αθήνα 1997, σ. 17.
[37] Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, ό. π., σ. 28.